اوزبیک دولتچیلیگی تاریخیده، رهبرنینگ اورنی

0
29

یازووچی: حقوق فنلری دوکتوری، پروفیسور سید عبدالحکیم شرعی جوزجانی،
    توران فنلر اکادمیسی اکادیمیگی
  
   

اوزبیک دولتچیلیگی تاریخیده،
رهبرنینگ اورنی

سؤزباشی اورنیده
 
    بیرینچی انسانی جمعیت شکللـَنیب، دولت یوزه گه کیلگندن بویان، جمعیتنی باشقریب دولتگه رهبرلیک قیلیش مسئله سی، بیر سیاسی و حقوقی معما صفتیده، عصرلر دوامیده، جهان متفکرلری- نینگ دقٌت و اعتبارینی اؤزیگه تارتیب کیلگن.
    دولتنی باشقریش اوچون رهبرنینگ ضرورلیگی برچه جمعیٌت شناس عالملر تامانیدن بیر سؤز بیلن تأکیدلنگن بؤلسه هم، حقیقی رهبر حقیده تورلی فکر و ملاحظه لر بیلدیریلگن.
    یونانلیک مشهور فیلسوف افلاطون، دولتگه رهبرلیک قیله دیگن کیشی فیلسوف بؤلیشی کیره ک دیب تأکیدله گن ایدی. اونینگ مقصدی شوندن عبارت ایدیکه دولت باشقرووچیسی منطقی تفکرگه ایگه بؤلگن حالده، اؤز دَورینینگ برچه علم و فنیدن بهره آلگن بؤلیشی لازم.
    ارسطونینگ ایزداشی صفتیده اونینگ فلسفی اثرلرینی شرحلب، منطق علمی بؤییچه علمی ایشلرینی تکامللشتیرگنی اوچون دنیاده “ایککینچی معلم” لقبی بیلن اَتلگن بویوک تورک فیلسوفی- ابونصر فارابی اؤزینینگ مشهور اثری “مدنیٌتلی شهر اهالیسی نینگ قره شلری” ده، اقلاطون نینگ نظریه سینی زمان طلبلریدن کیلیب چیقیب کینگ کؤلمده یاریتیب آؤته دی. اونینگچه مدنیتلی دولتنی باشقره دیگن شخص حکیملردن یعنی فیلسوفلردن بؤلیب، رهبرلیک قیلیش صلاحیتیگه ایگه بؤلیشی کیره ک. او بو کبی رهبرنینگ خصوصیتلرینی قوییده گیدیک ایضاحله یدی:

    “1- دولت رهبری، ساغلام تن و ساغلام روح ایگه سی بؤلیشی بیلن بیرگه، زیرَک، کوچلی افاده قیلیش و توشونتیریش استعدادیگه ایگه بؤلیشی لازم.
    2- او، علمگه چنقاق، هوا و هوسدن اوزاق، دنیا ایشلریگه بیریلمه یدیگن، عدالت پرور، ظلم و ستمگه قرشی، یومشاق طبیعت، جسارتلی، بغری کینگ و اولوغوار حق حامیسی  بؤلیشی کیره ک.  بونده ی رهبر تامانیدن باشقریله دیگن جمعیٌتده نظم – دسپلینه حکمران بؤلیب، فقرالر آره سیده اهیللیک آشه باره دی، برچه اولوسنینگ منفعتی تأمینلـَنیشی بیلن بیرگه، ضررلی ایشلر اورلرنینگ حیاتیدن یوقاله دی”.
    اسلام حقوق شناسلیگیده دولت رهبرینی تعیینلش و اونینگ وکالت دایره سینی بیلگیلش مسئله سی، سیاسی و حقوقی نقطۀ نظردن اینگ مهم و مناظره لی بیر مسئله حسابلـَنیب کیلگن.
    آقسرای طاقی رواقی و امیر تیمورنینگ مقبره سی دیواری یوزیده” سلطان، ییر یوزیده الله نینگ سایه سیدور” دیگن حدیث نینگ کوفی خطیده یازیب قؤیلگنلیگی، دولت رهبری مقامی یوکسکلیگیدن دلالت بیره دی. بویوک حقوق شناس و مجتهد عالم عبٌاسیلر دولتی نینگ قاضی االقضاتی امام ابو یو- سف، هارون الرشیدگه “کتاب الخراج” اثریده بونده ی دیب یازگن: در حقیقت بویوک تنگری اؤز لطف و مرحمتی و کیچیریمی بیلن، ایشلر جلاوینی قؤلگه توتگنلرنی ییر یوزیده اؤز اؤرین باسری قیلیب تتعیینله دی.
    اسلام حقوق شناس و متفکر عالملریدن الماوردی، ابن جمعه، ابن خلدون، عبدالقاهر بغدادی و امام غزالی دولت رهبری، اونینگ خصوصیتلری و وکالتلری حقیده کؤپ قرره لی معلوماتلر یازیب قالدیرگن. جمله دن عبدالقاهر بغدادی فکریچه دولت باشلیغی عالم و یوکسک فضیلتلر ایگه سی بؤلیشیدن تشقری، برچه دولت خادملری نینگ لیاقت درجه سینی انگلب آلیش ملکه سیگه ایگه بؤلیشی کیره ک. عکس حالده کتته ایشلر کیچیک آدملر قؤلیگه تاپشیریب قؤییلیشی ممکن. شونینگدیک او  تشکیلاتچی و حربی ایشلر سرٌ و اسراریگه هم آشنا بؤلیشی لازم دیب، تأکیدله گن.
    سلجوقیلر دولتی نینگ بویوک وزیری خواجه نظام الملک اؤزی نینگ مشهور کتابی :«سیاستنامه» ده عادل حکمدار حقیده بونده ی فکر بیلدیرگن:  
    « تنگری اونی تنلب آلیب، حکمدارلیک صفتلرینی اونگه بغیشله یدی، رعیٌت نینگ آسایشته لیگی و سلامتلیگینی تأمینلش وظیفه سینی اونگه تاپشیره دی ».

                           تورکی دولتلرده، رهبرنینگ مقامی:

    تاریخ جریانیده شرقده کؤپ دولتلر یوزه گه کیلگن.اولر آره سیده تورکی سلاله لر تامانیدن قوریلگن دولتلر اؤز خصوصیتلری بیلن اجره لیب توره دی.
    معنویٌت، علم و فنگه قیزیقیش، مدنیٌتگه حامیلیک قیلیب اونی رواجلنتیریش تمایللری، بو خصو- صیتلر جمله سیدن حسابلنه دی. اوشبو ساحه لرده مذکور دولتلر رهبرلری اؤزلریدن اونوتیلمس و انکار ایتیب بؤلمه یدیگن مادٌی و معنوی یادگارلیکلر قالدیرگنلر. اولر جمله سیدن بیری، بیرینچی سلطان “یمین الدوله” (دولت نینگ اؤنگ قؤلی) دیب اتلگن محمود غزنوی، اؤز علم سیورلیک و معرفت پرورلیک سیاستی اساسیده مدنیٌت رواجی اوچون زمینه یره تیب، علم و ادبیاتنی یوکسک پاغانه لرگه کؤتردی. منوچهری دامغانی، انوری ابیوَردی، عنصری، اسجدی، غزایری راضی و فردوسی کبی شاعرلر، ابوریحان بیرونی و بیهقی سینگری ییریک عالملر اونینگ حمایه سیده یشه ب ایجاد قیلگنلر. تاریخی منبعلرده قید ایتیلیشیچه اونینگ سراییده 400 گه یقین شاعر، عالم و ادیب ایجاد ایشی بیلن شغللنگن.

    امیر تیمور اساس سالگن ایککینچی شرق رنسانسی- تیموریلر دَورینینگ علم و فن و مدنیت ساحه- سیده گی یوتوقلری، دنیا عالملری نینگ تحسینیگه سزاوار بؤلیب کیلماقده.
    تورکی سلطانلر، اؤزبیک شاه لر و شهزاده لر کؤپینچه عالم، شاعر و ادیب بؤلگنلر. میرزا اولوغ- بیک، حسین بایقرا میرزا، اونینگ وزیری علیشیر نوایی، ظهیرالدین محمد بابر، کامران میرزا، جلال الدین اکبر، شاه جهان، زیب التسا بیگم، داراشکوه قادری وبو سلاله نینگ سؤنگگی سلطانی بهادرشاه ظفر کؤپینچه اتاقلی عالم، ایککی تیللی شاعر و یوکسک معرفت ایگه لری بؤلگنلر.
    میرزا اولوغ بیک سمرقند شهریده علمی تجربه لرگه اساسلنگن اؤز دَوری نینگ اینگ مهم رصد خانه سینی قوریب، “زیج کؤرگانی” اثری بیلن ابدی نام قالدیردی.
    اولر نه فقط اؤز تیل و ادبیاتی رواجی اوچون، بلکه باشقه خلقلرنینگ تیل و مدنیتینی حمایه قیلیب رواجلنتیریش یؤلیده هم هیچ قنده ی تعصب سیز خالصانه خدمت قیلگنلر.

  ایرانلیک مشهور ادبیاتشناس عالم داکتر ذبیح الله صفا اؤزی نینگ 7 جلدلیک “ایرانده ادبیات تاریخی” کتابیده بو حقده قؤییده گیدیک فکر بیلدیرگن: “علم و ادبیات و صنعتگه شیدالیک، تیموری شاه لر و شهزاده لرخرکتیری نینگ طبیعی و اجرلمس بیر قسمی دیب اؤیله یسن کیشی. تاریخچیلر و مؤلفلر اوشبو مناسبت بیلن اؤز زمانه لرینینگ مشهور کیشیلری حقیده شو قدر کؤپ یازیب قالدیرگن لرکه، اولردن صحیفه لرنی تؤلدیریش ممکن. اؤز اولادلری دقٌتینی، صنعت و ادبیاتگه یوُنلتیرگن کیشی اوشبو سلاله نینگ اساسچیسی اقتدارلی تیمورنینگ اؤزی ایدی” (4 جلد، 125 بیت).
    فرنسوز عالم لیوسین کیرین و اکادیمیک اکمل سعیدوف یازگن “امیر تیمور و فرنسیه” ناملی کتته کتابده تأکیدلنیشیچه، امیر تیمور حقیده شرق مملکتلریده 1000ته اثر، غرب اؤلکه لریده 500 ته اثر و 60دن آرتیق بدیعی اثرلر- آپیره، سپیکتَکل، درامه و داستانلر یره تیلگن ایکن.
    شونینگدیک “بابُر نامه”نی انگلیس تیلیگه ترجمه قیلگن ایرسکین، بابر حقیده شونده ی دیب یازگن: “بیز آسیاده گی حکمدارلر آره سیده بابر سینگری داهی و استعدادلی کیشیلرنی کمدن- کم اوچرَته میز”. او، بابرگه خاص بؤلگن فضیلتلر جمله دن روحی تیتیکلیگی، سخیلیگی، مروٌتلیلیگی، فن و صنعتگه چوقور مهر و محبٌتی کبی عالی صفتلرنی نظرده توتگن حالده بونده ی خلاصه چیقرگن: “آسیاده گی پادشاه لر ایچیده بابرگه تینگ کیله دیگن پادشاه تاپالمه یسیز!”.
    19 عصر عالمی ایدوَارد خؤلدین بابرنی روم بویوک امپیرا توری جولیوس سزار بیلن سالیشتیریب بونده ی دیگن: “بابرنینگ خرَکتیری، جولیوس خرَکتیریگه قره گنده، ارزیدیگن خرَکتیردیر”.
    مذکور سلاله نینگ دولت پرورلیک و مدنیت سیوَرلیگی حقیده شرقی و غربی منبعلرده جوده کؤپ عالملر اؤز فکر و ملاحظه لرینی یازیب قالدیرگنلر. اولرنینگ برچه سی بیز اَیتیب اؤتگن مطلبنی اثباتلب بیره دی.

     سؤنگگی دَورلرده:
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

    آخرگی دَورلرگه کیلیب اجتماعی- اقتصادی حیات و سیاسی مناسبتلر مرکبلـَشیب بارگنی سببلی، دولت رهبری نینگ اهمیتی هم آشه بارگن. تاریخی تجربه لردن معلومکه جمعیتنی ایسکی اجتماعی اقتصادی توزومدن ینگی بیر توزومگه آلیب اؤتیش اوچون اؤشه جمعیت نینگ ترقیاتی و سیاسی تکاملیگه خاص بؤلگن قانونیلیک و اوشبو قانونیلیک نینگ خلق آنگی و پسیکولوژیسی بیلن قنده ی مناسبتده بؤلگنینی انگلب آلیش لازم بؤله دی.
    ترقیاتنی یؤلگه قؤییش مقصدیده جمعیت حیاتیگه ماس کیلمه یدیگن قاعده لرنی عملگه آشیریش یامان عاقبتلرگه  آلیب باریشی ممکن. مثال صورتده اصلاحاتلرنی سکره ب اؤتکزیش، یاکه زمان طلبیدن قؤییراق درجه ده تورگن دستورلرنی عملگه آشیریش، ترقیاتنی تؤختَه تیب قؤییشی ممکن. بو اؤرینده دولت رهبری نینگ رولی بیلگیلاوچی بؤله دی. منطقیلیک یعنی دیالیکتیک اویغونلیکنی تاپیب آلیب، اونینگ اساسیده ایش آلیب باریش موفقیت نینگ کفالتی حسابلنه دی.
    جمعیٌتنی باشقریش اوچون، اونده تطبیق ایتیله دیگن اصلاحاتلر میخانیزمینی تؤغری بیلگیلب آلیش کیره ک. اؤشنده گینه تجربه و علمی اساسلرگه تیه نیب، جمعیت ترقیاتی ریجه سینی و اوشبو ریجه لر بیلن اویغونلشگن حالده ایچکی و تشقی سیاست اصوللرینی ایشلب چیقیش ممکن.

 سیاست و اقصاد عالملری، سیاستگه اقتصادنینگ قسقرتیریلگن مضمونی و شیره سی دیب بها بیرگنلر. شونینگ اوچون سیاسی رهبر، باشقه فنلر قطاریده اقتصاد بؤییچه هم کینگ معلوماتلی بؤلیب، اونی عملی حیاتگه تطبیق ایتیش استعدادیگه ایگه بؤلیشی ضرور.
    رهبرلیک مسئله سیگه صنفی یانده شیشلر، آغیر تنزٌللرنی کیلتیریب چیقره دی. حال بوکه جمعیت و دولتنی باشقریشده، رهبرنینگ رولی و اؤرنی، انکار ایتیب بؤلمه یدیگن درجه ده مهم و بعضن بیل-گیلاوچی حسابلنه دی. مثلن تیموریلر ییریک دولتی نینگ تمل تاشینی قؤییب، دُشمنلرنی قوویب چیقریش بیلن تورکستان مستقللیگینی تأمینلش و ایککینچی رنسانسگه اساس سالیشده صاحبقران امیرتیمورنینگ بیلگیلاوچی خدمتلرینی انکار قیلیش ممکن ایمس.
    شونینگدیک امریکه قؤشمه شتتلریده، قلچیلیک رژیمینی بیکار قیلیشده ابراهیم لینکولن نینگ رولی، 1929 ییلی یوز بیرگن آغیر اقتصادی بُحراننی برطرف قیلیشده پریزیدینت روزولت نینگ رولی، اینککینچی جهان اوروشیدن کیین غربی اَلمانیه دچار بؤلگن انفلاسیون معمٌاسینی برطرف قیلیشده اقتصاد چی عالم و متخصصلر داکترشخت و ادناورنینگ روللر، فاشیزمگه قرشی کوره شده چرچل و جنرال دوگول نینگ رولی، هندوستان مستقللیگی اوچون برچه خلقنی سفربر قیلیشده مهاتما  گاندی و اوندن کیین جواهرلعل نهرو نینگ رولی، تورکیه مستقللیگینی سقلب، مملکت ترقیاتی یؤلینی آچیب بیریشده مصطفا آتاتورک نینگ رولی، ویتنام مستقللیگی اوچون قهرمانانه کوره شیب، ایککی گه بولینگن مملکتنی بیرلشتیریشده هوچیمن نینگ روللی، مصر ریسپوبلیکه سی رهبرلیگیده جمال عبدالناصرنینگ رولی، ساویتلر دَوریده اؤزبیکستان ملٌی منفعتلرینی حمایه قیلیشده شراف رشیدوف نینگ رولی، انکار ایتیب بؤلمه یدیگن و تحسینگه سزاواردیر.
    اؤزبیکستان مستقللیگینی اعلان قیلیب، تأریخی ضرورتدن کیلیب چیقیب اؤزبیکستان اقتصادیاتی و مدنیتی ترقیاتی ریجه سینی توزیب، ریسپوبلیکه حدودیده تینچلیک و برقرارلیکنی تأمینلش آرقه لی منطقه ده خَوفسیزلیکنی سقلب قالیشده بیرینچی پریزیدینت اسلام کریموف نینگ  رولی، اَیتیب اؤتیلگن مطلب نینگ دلیللریدن حسابلنه دی.

    ینگی اؤزبیکستان رهبری:
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

   
2016 ییلی شوکت میرضیایف اؤزبیکستان پریزیدینتی ایتیب تعیینلنگندن کیین، اونینگ رهبرلیگیده ایچکی و تشقی سیاست بؤییچه کتته اؤزگریشلر یوز بیره باشله دی، کینگ قمراولی اقتصادی و اجتماعی اصلاحاتلر عملگه آشیریلدی.
    عملگه آشیریله یاتگن بو ایچکی و تشقی سیاست نینگ اهمیتی شونده که، اونینگ پرینسیپلری نه فقط اوزاق کیله جک و اؤزبیک خلقی منفعتلرینی، بل که بوتون منطقه خلقلری منفعتلرینی هم کؤزلب ایشلب چیقیلگن.
    قؤشنی مملکتلر بیلن دوستانه مناسبتلرنی کینگه یتیریب، ویزه معمٌاسینی حل قیلیش، 83 دولت فقرالریگه ویزه سیز و 57 دولت فقرالریگه ساده لشتیریلگن ویزه رژیمینی جاری ایتیش، ولوته المشتیریش ایرکینلیگینی تأمینلش، ایرکین تجارت یؤلیده موجود بؤلگن توسیقلرنی آلیب تشلش، چیت ایلدن سرمایه لر آقیب کیلیشی پروسیسینی آسانلشتیریش، سالیقلرنی کمه یتیریش، تعلیم- تربیه ساحه سیده کینگ قمراولی اصلاحاتلرنی عملگه آشیریب، ینگی اولاد- یاشلرگه کتته اعتبار قره تیب، مهم اؤرینلرده اولرگه جای بیریش ایلک بار 6  یاشلی باله لرنی مکتبگه تیارلش تیزیمینی جاری قیلیش، ینگی حیاتی پروژه لر، کارخانه لر و قوریلیش ایشلرینی جدللشتیریش، فن و مدنیت رواجی یؤللرینی آچیب بیریب، ینگی اؤزبیکستان گه اوچینچی رنسانس باسقیچینی موفقیت بیرلن باسیب اؤتیش اوچون برچه مادٌی و معنوی شرایطنی یره تیب بیریش، “جمعیت اصلاحاتلر تشبٌثکاری” دیگن ینگی غایه نی کونده لیک فعالیتلرگه کیریتیش، اؤزبیکستان پریزیدینتی شوکت میرضیایف عملگه آشیریب کیله یاتگن کؤپ  قیرره لی اصلاحاتلرنینگ نهایت قسقه چه بیانیدن عبارت.
    اونینگ تشبثی بیلن علمی اساسده توزیلگن “حرکتلر ستراتیژیسی” بیر ملی ستره تیگیک حجٌت صفتیده تأریخی اهمیتگه ایگه. مذکور حجٌت بیش یؤنلیشدن ترکیب تاپگن بؤلیب، بیش ییلگه مؤلجللنگن اؤزبیکستاننی رواجلنتیریش ستره تیگیه سیگه کیریتیلگن برچه ساحه لرنی قمره ب آله دی.
    پریزیدینت 2017 ییل ب م ت نینگ 72 اسامبلیه سیده سؤزله گن نطقیده، اوشبو ستره تیگیه دن نظرده توتیلگن مقصدلر حقیده حمله دن شونده ی دیگن ایدی “ستره تیگیه بو ینگیلنیش جریانی نینگ حقیقی حرکتلر دستوری… بیزنینگ مقصدیمیز – یورتیمیزده خلق حاکمیتینی نامیگه ایمس، بل که عملده جاری قیلیش میخنیزملرینی مستحکملشدن عبارت”.
    ستره تیگیه نینگ هر بیر یؤنه لیشی مملکتده اصلاحاتلرنی و ینگلیکلرنی ینه ده چوقورلشتیریشگه عاید انیق بؤلیملردن عبارت. بو ساحه لرده اولکه ترقیاتی اوچون عملگه آشیریلیشی ضرورتگه ایلنگن اینگ مهم و دالضرب مسئله لر کیریتیلگن:

    ــ بیرینچی یؤنه لیش “دولت و جمعیٌت قوریلیشینی تکامللشتیریش”دیب اتلگن.

    اونده دیموکره تیک اصلاحاتلرنی چوقورلشتیریش، دول باشقرووینی اصلاح قیلیش، “الیکترون حکومت” تیزیمینی تکامللشتیریش و عاموی اخبارات واسطه لری رولینی کوچیتیریش کبی دالضرب مشئله لر کیریتیلگن.

   ــ ایککینچی یؤنه لیش قانون اُستوارلیگینی تکامللشتیریش بیلن، سودلرنی (محکمه لرنی) ” عدالت قؤرغانی“گه اَیلنتیریش و عملده قانون اُستوارلیگینی تأمینلب، قانونگه اطاعت قیلیش مدنیتتینی عمومیلشتیریشگه  قره تیلگن.

  ـــ اوچینچی یؤنه لیش”اقتصادیاتنی ینه ده رواجلنتیریش و لیبراللشتیریش” دیب اتلگن.

    بو یؤنه لیشده مملکت اقتصادیاتینی گؤرکیره ب اؤسیش یؤللری و اونگه تیگیشلی چاره تدبیرلر کؤرسه تیب بیریلگن.
 ـــ تؤرتینچی یؤنه لیش “اجتماعی ساحه نی رواجلنتیریش” دیب ناملنگن.
    اونده اهالی و یاشلر بندلیگی تأمینلش، یؤل – ترانسپورت، مهندسلیک تیزیمینی رواجلنتیریش چاره – تدبیرلریگه قره تیلگن.
  ـــ بیشینچیسی اینگ مهم یؤنه لیش بؤلیب “خوفسیزلیک، ملتلر ارا تاتوولیک و بغری کینگ- لیکنی تأمینلش، ” چوقور اؤیلنگن، اؤزارا منفعتلی و عملی روحده گی تشقی سیاست یوریتیش” دیب ناملنگن.
    بو یؤنه لیشده دولت مستقللیگی، حدود یخلیتلیگینی حمایه قیلیشگه عاید چاره تدبیرلرنی عملگه آشیریش، آرال فاجعه سینینگ عاقبتلرینی یومشه تیش، دنیانینگ برچه دولتلری، اینیقسه، بیرینچی

  دولتده قؤشنی دولتلر بیلن اؤزارا تینگ منفعتلرگه اساسلنگن دوستانه علاقه لر و مستحکم همکارلیکنی یؤلگه قؤییش کبی تینچلیک پرور سیاستگه تَیَنگن چاره- تدبیرلر عملگه آشیریلیشی بیلگیلنگن.

    “حرکتلر ستره تیگیه سی بیلن 3 ییل:” ناملی کتابده، اَیتیب اؤتیلگن موضوعلر، فکت و رقملرگه اساسلـَنیب، دقتٌ بیلن یاریتیب بیریلگن.
    دولت رهبری تامانیدن “خلق بیلن ملاقات و خلق منفعتی ییلی” شعاریدن اجتماعی ساحه لر بؤییچه کینگ کؤملده فایده لنیش، دولت بیلن اهالی آره سیده گی فاصله نی کمه یتیریب، خلق ایچیگه کیریب باریب اولرنینگ مشکللرینی حل قیلیب بیریش امکانینی بیره دی.
    “آباد قیشلاق و آباد محلٌه” دستوری اساسیده، مملکت شهر و قیشلاقلرینی آبادانلشتیریش بیلن بیرگه، اهالی اوچون مدنی حیات طلبلریگه ماس کیله دیگن شرایط یره تیب بیریلماقده. دستورگه کؤره 479 ته قیشلاق، آوول و شهرلرده گی 116 محله ده کینگ کؤلملی قوریلیش و آبادانلشتیریش ایشلری بجریلگن.
    بیزلر اوزاق مسافه لر – چیت ایلدن (سویدن، اروپا دن) توریب، اؤزبیکستانده عملگه آشیریله- یاتگن ریفورمه لر و ینگیلیکلرنی میدیا آرقه لی کؤزه تیب باره میز. اصلاحات دایره سیده عملگه  آشیریله یاتگن ایشلر شونچه کؤپ و شو قدر ایزچیللیک و قطعیلیک بیلن عملگه آشیریله دی که، آدملر اولرنی کؤریب حیرتلـه نیشی ممکن. مثال صورتده مین میدیا آرقه لی بیر نیچه شهر و قیشلاقلرده آبادانلشتیریش جریانی نینگ گواهی بؤلگنمن: بوندن 60 ییل بورون قشقه دریا قُملیک حدودیده بُنیاد ایتیلگن “مبارک” ناملی بیر کیچیک شهرنینگ اهالی مراجعتیگه  کؤره قـَیته قوریش فعالیتینی آخرگچه کؤزدن کیچیردیم. بو ایش اوچون 70 – 80 ته دن آرتیق قوریلیش اسبابلری- یوک ماشینلری، بولدوزرلر، ایکسواَترلر و باشقه واسطه لر سفربر قیلینگن ایدی.
    چیرایلی شهرچه زمان اؤتیشی بیلن یَریم خرابه شهرگه اَیله نیب، اویلرده ایلکتر ترماقلری اوزیلیب، سوو سیستمه لری بوزیلیب، کوچه لر قُملرگه تؤلگن ایکن. مدنیت و سپورت مرکزلری کؤریمسیز حالتگه تؤشیب، اَیریم عایله لر باشقه جایلریگه کوچیب کیتگن ایکن. تورلی قوریلیشلر متخصصلری جدٌیت بیلن ایش باشلب، بیر هفته اؤتمه ی کوچه- کوی و اویلر آلدینی پاکیزه لب، تقریبا بیر آی دیگنده مبارکنی بیر چیرایلی شهرگه اَیلنیردی.
    آقساقاللر دولتدن منٌتدارلیک بیلدیریب، باله لرمیدانچه لردن، یاشلر کتُبخانه و سپورت زاللریدن فایده لنیشگه باشله دیلر، شهرنینگ چؤل تامانیده قُملر یوریشی آلدینی آلیش اوچون چیدملی درختلر و اؤسیم- لیکلرنی ایکیش ایشی باشلب یوباریلدی.

    هم رهبر، هم مربٌی:
   

    اؤزبیکستان پریزیدینتی شوکت میرضیایف نینگ خصوصیتلریدن بیری شوندن عیارتکه او هم رهبر و هم مربٌی. او هردایم خلق بیلن – شهر، قیشلاق اهالیسی، عالم و ادیبلر، فیرمیرلر، دهقانلر، کسبه  و تدبیرکارلر، اینیقسه یاشلر بیلن آچیق – آیدین، یاکه آنله ین شکلیده ملاقاتلر اؤتکزیب، اولرنینگ فکر ملاحظه لری و تنقیدی نظرلرینی هم بیلیب آلیشگه حرکت قیله دی. درحقیقت او، بیر اقتدارلی رهبر صفتیده، بیر جان کؤیَر و مهربان مربٌی وظیفه سینی هم بجریب کیلماقده. او، هم خلققه اؤرگته دی و هم   اؤلردن اورگنه دی. بوتون مملکت بؤییچه خلق قبولخانه لری، اهالینی تشویشلنتیره یاتگن مسئله لرنی حل ایته دیگن مرکزلرگه اَیلنگن.
    پریزیدینت نینگ صحبتلری یاشلر بیلن کؤپینچه بیر صمیمی یؤلباشچی صفتیده، اولرده اؤزلریگه نسبتا ایشانچ اویغاتیش، گلو بالیزم مرکب شرایطیده قنده ی قیلیب علم و فن یوکسک چؤققیلرینی اؤزلشتیریش، ینگی اؤزبیکستاننی بُنیاد ایتیشگه حصه قؤشیش، اوچینچی رنسانس باسقیچلرینی باسیب اؤتیش و شو کبی نهایت مهم و حیاتی مسئله لر بؤییچه بؤلیب اؤته دی. شونینگدیک حیاتی تجربه لردن کیلیب چیقیب برچه فقرالرگه  قره تیلگن قیمتلی توصیه لری بار.
    بیز ایشانه میزکه شوکت میر ضیایف رهبرلیگیده “حرکتلر ستره تیگیه سی” بیش ییللیک دستورینی عملگه آشیریلیشی بیلن، اؤزبیکستان اوچینچی رنسانس بیرینچی باسقیچیگه کیریب باره دی و ینگی اؤزبیکستاننی “مُعجزه لر وطنی” گه اَیلنتیریش یؤلیده آلغه قدملر باسه دی.

    اَیریم قؤشیمچه معلوماتلر:

    2016 ییلیدن سؤنگ، بیش ییلگه مؤلجللنگن “حرکتلرستره تیگیه سی“نینگ تطبیق اییلیشی نتیجه- سیده، ایرییشیلگن یوتوقلر حیرتلنتیرووچی درجه ده کؤپ بؤلگنی اوچون، خلق ارا انستیتوتلر و

ایکسپیرتلر دقٌتینی اؤزیگه جلب ایتیب، دولت رهبری ینگی اؤزبیکستاننی بنیاد ایتیش اوچون تنلنگن یؤلی نیچاغلی توغری ایکنلیگینی تصدیقلب کیلماقده. بیز مذکور یوتوقلرلدن اَیریملرینی ایسله تیب اؤته میز:

    اؤزبیکستان، “ییل مملکتی”:

  • “اوکراینلیک سیاست شناس گیورگی کوخه لیشویلی، اؤزبیکستان پریزیدینتی رهبرلیگیده عملگه آشیریله یاتگن کینگ کؤلملی اصلاحاتلر بؤییچه یازگن تحلیلی کتته مقاله سیده قؤییده گیدیک خلاصه چیقره دی:
        “عملگه آشیریلگن اصلاحاتلراساسیده نفوذلی” the Economist ” اؤزبیکستتاننی اقصادیاتینی لیبراللشتیریش و سیاسی اؤزگریشلر جهتیدن 2019 ییلده “ییل مملکتی” صفتیده اعتراف ایته دی. اصلاحاتلردینامیکه سی، ملی ترقیات و اینویستیتسیه لرنی جلب قیلیش باره سیده اؤزبیکستان ایککینچی قطارده اَیلنماقده”.

    . بیرینچی مرته تاشکینت شهریده قؤیلیق – سیرگیلی ییر یوزی میتروسی قوریلدی و یوقاری قبتلی زمانوی بنالردن عبارت “تاشکینت سیتی” شهرچه سیگه اساس سالیندی.
    . اؤزبیکستان آلتین ولوته ذخیره سی 2019 ییل دوامیده 2،2 ملیارد آرتیب، 6، 28 ملیاردگه  ییتیب باردی.
    . چین خلق ریسپوبلیکه سی، روسیه فدرا تیفی، کوریا ریسپوبلیکه سی، تورکیه ریسپوبلیکه سی، قرغیزستان و قازاقستان دولتلری بیلن عالی درجه ده گی تشریفلر چاغیده، سودا، اقتصادی و اینویستیتسیه وی (سرمایه یاتقیزیش) علاقه لرنی رواجلنتیریش بؤییچه ایککی تامانلـَمه دولتلر ارا 55 ملیارد دالردن آرتیق شرطنامه لر امضالندی. البتته بو کتته مبلغ.
    . اویمه- اوی یوریب اهالی معمٌالرینی اؤرگنیش نتیجه سیده 22 مینگدن آرتیق عایله نینگ ناتینچ- لیگیگه برهم بیریلدی، 11 مینگدن آرتیق عایله اجره شیب کیتیشدن سقلب قالیندی.
    . 3 – ییل دوامیده 75 ته کیچیک صناعت زونه لری یره تیلدی، 510 ملیارد سؤملیک اینویتیتسیه لایحه لری عملگه آشیریلدی.
    . مستقللیکدن آلدین فقط پخته یتیشتیریش زونه سیگه اَیلنتیریلگن اؤزبیکستان، 2017 ییلده 8 ملیون 377 مینگ تن غله، 500800 تن شالی، 3 ملیون تن گه یقین پخته، 22 ملیون تن میوه- سبزیجات، 12450 تن پیلله، 3،12 ملیون تن گوشت و سوت ییتیشتیریشگه موفق بؤلدی.
    . دولت، یاشلر تربیه سیگه کتته اعتبار قره تماقده. پریزیدینت حضوریده گی دولت و جمعیت باشقروو اکادیمیه سی قاشیده، یاشلر معمٌالرینی اؤرگنیش و استقباللی کدرلرنی تیارلش انستیتوتی تشکیل ایتیلدی.
    . بوتونله ی ینگی قوراللی کوچلر اکدیمیه سی شکللنتیریلدی.
    . اؤزبیکستان پریزیدینتی نینگ 18 ته دولتلر ارا رسمی تشریفی عملگه آشیریلدی و 52 ملیارد- لیک 1 مینگ 80 ته لایحه بؤییچه کیلیشوولرگه ایریشیلدی.
    . اؤزبیکستان دولتی ینگی مدافعه دوکتورینی قبول قیلیندی.
    . جهان بانکی، اروپاپه تیکله نیش و ترقیات بانکی، اسلام و آسیا ترقیات بانکلری، باشقه خلق ارا مالیه انستیتوتلری بیلن همکارلیکده گی اینویستیتسیه لر حجمی 5،8 ملیَارد دالرنی تشکیل ایتدی.
    . 2018 ییلده مملکت نینگ ایچکی محصولاتی 6،404 تریلیون. سؤم و اؤسیش 4،5 فایز ایدی. اهالی جان باشیگه 3،12 ملیون. سؤم، اؤسیش 6،3 فایز.
    . تاشکینتده آرال فاجعه سی عاقبتلرینی یومشه تتیریش موضوعیده تشکیل ایتیلگن خلق ارا انجمنده، خلق ارا تشکیلاتلر بیلن 26 ته لایحه بؤییچه کیلیشیب آلیندی. مونینگ اوچون 6 ملیَارد سؤم، قریب 13 ملیون یورو و 1 ملیَارد دالردن زیاد مبلغ یونلتیریلدی. بو لایحه لر اساسن، اهالی حیاتیگه تأثیرینی برطرف ایتیش، قؤریقلش حدودینی کینگه یتیریش، بیوخیمه – خیلمه – خیللیگینی سقلش، ییرلر- نینگ میلیره تیو حالتینی یخیلش، باغدارچیلیکنی رواجلنتیریشگه قره تیلگن.
    اؤزبیکستان ریسپوبلیکه سی پریزیدینتی حضوریده گی دولت و جمعیت قوریلیشی اکادیمیه سیده آرال بؤییچه ایننویستیتسیه مرکزی تشکیل ایتیلدی.

    آرال لایحه سی، جهان مقیاسیده قوریلگن بیر دینگیزدن کیلیب چیقه دیگن خطرلرنی آلدین آلیش بؤییچه، عصر پروژه سی بؤلیشی ممکن.
 
. – علمی، ملی و دینی قدریَتلرنی تیکلش مقصدیده سمرقند شهریده امام بخاری حدیث مکتبی، امام بخاری علمی تدقیقات مرکزی، تیرمذده امام ترمذی علمی تدقیقات مرکزی و خلق ارا اسلام اکادیمیه سی ترکیبیده امام ابو منصور ماتریدی علمی تدقیقات مرکزی آچیلدی. شونینگدیک تاشکینتده اینگ ینگی و زمانوی درس اؤتیش واسطه لری بیلن جهازلنگن الخوارزمی نامیده گی مکتبگه اساس سالیندی. اوشبو مکتبده اؤقووچیلر، اؤز علمی منگو اثرلری بیلن اروپا رنسانسیگه اونوتیلمس حصه قؤشگن اولوغ وطنداشلریمیز ابو موسا الخوارزمی اثرلری و علمی قره شلری بیلن آشنا بؤلیشه دی.
    . علم و مدنیَت ساحه سیده مرغیلان شهریده بنیاد ایتیلگن ایرکین واحدوف نامیده گی اؤزبیک تیلی و ایجاد مکتبی هر بیر کیشینینگ دقیتینی اؤزیگه تارته دی. بو مرکزده یاش اؤقووچیلر شو درجه ده یوقاری سویه ده تعلیم آلگنلر که، 14 – 15 یشر اؤغیل- قیزلر دقٌتگه سزاوار شعرلر یازیب شعری تؤپلملری نشردن چیققن. یاش قیزلردن بیری اروپا و آسیا مملکتلریده اؤتکزیلگن خلق ارا مسابقه لرده 3 مرته گرامپری درجه سینی آلیشگه موفق بؤلگن و ایریملری بیرینچی اوریننی ایگللب کیلگن.                                 اؤزبیکستانده تورلی ساحه لر بؤییچه ریفورملر تؤختاوسیز عملگه آشیریلیب کیلماقده.
    اؤزبیکستان رهبری 21 سپتمبر کونی ب م ت 76 باش اسامبلیه سیده سؤزله گن نطقیده، بو موضوعنی تأکیدلب دیدی:
   «مملکتیمیزده سؤنگی ییللرده عملگه آشیریله یاتگن کینگ کؤلملی و جدل دموکرتیک اصلاحاتلر بوگونگی کونده آرتگه قـَیتمس توس آلدی».
   او، بوگونگی افغانستان حقیده بونده ی فکر بیلدیردی:
     افغانستان مرکزی آسیانینگ عضوی قسمی ایکنینی ینه بیر بار تأکیدلماقچی من.
    بو دولتده تینچلیک و آسایشته لیک اؤرنتیلیشیدن نه فقط بیز قؤشنی مملکتلر، بل که بوتون دنیا منفعتداردیر.  شو باعث، بیز افغان خلقیگه همیشه قؤلدن کیلگن یاردمنی کؤرستماقده میز.
   – اوشبو ستراتیژی(حرکتلر ستره تیگیه سی)نینگ باش غایه سی فقرالیک جمعیٌتی انستیتوتلری رولینی کوچه یتیریش، انسان حقوقلرینی حمایه قیلیش، کمبغللیکنی کمه یتیریش، هربیر کیشینی کفالتلیدرامد منبعی بیلن تأمینلش همده برقرار ایکولوگیک رواجلنیشیگه ایریشیشدن عبارت دیر.
   – 2025 ییلگه قدر عمومی قوٌتی 2900 میگاوات گه تینگ بؤلگن ینگی قویاش و شمال الیکتر ستنسیه لرینی فایده لنیشگه تاپشیریش ریجه لشتیرلماقده».

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

کریلدن اوگیرووچی: عبدالمجید اوزگون

#
   
   
 

پاسخ ترک

Please enter your comment!
Please enter your name here